گواهی انحصار وراثت چیست؟
گواهی انحصار وراثت، برگه ای است که به درخواست وراث از مراجع قضایی صادر می شود که شامل مشخصات، تعداد وراث، نسبت آن ها با متوفی و سهم آن ها از ماترك می باشد. در واقع اولین قدم وراث برای تعیین و تکلیف اموال متوفی، انجام مراحل انحصار وراثت است.
مقررات مربوط به گواهی انحصار و حصر وراثت در قانون تصدیق انحصار وراثت مصوب 1309 و قانون امور حسبی بیان شده است. در اهمیت گواهی پس از فوت متوفی، می بایست بیان داشت که کلیه وراث و ذی نفعان، برای انجام هر اقدام حقوقی و نیز انجام کارهای اداری در ادارات، بانک ها، و دفاتر اسناد رسمی به این گواهی احتیاج دارند.
از مطالب فوق، می توان چنین نتیجه گیری نمود که دریافت گواهی انحصار وراثت از مراجع ذی صلاح، به منظور انجام امور اداری و حقوقی نظیر تقسیم اموال منقول و غیرمنقول متوفی در میان وراث، ضروری است و بدون آن، تقسیم ترکه امکان پذیر نیست.
مراحل اخذ گواهی انحصار وراثت بعد از فوت چگونه است؟
اداره ثبت احوال در ابتدا؛ فوت شخص را در رایانه ثبت نموده و سپس شناسنامه فرد متوفی باطل گردیده و گواهی فوت صادر می گردد. پس از آن، وراث متوفی باید برای تقسیم ترکه به شورای حل اختلاف آخرین اقامتگاه متوفی با در دست داشتن مدارک موردنیاز مراجعه نموده و فرم مخصوص انحصار وراثت (درخواست صدور گواهی انحصار وراثت) را تکمیل نمایند.
لازم به ذکر است که برای گرفتن گواهی انحصار وراثت نیاز نیست حتما وراث اقدام نمایند؛ بلکه هر ذی نفع دیگر مثلا طلبکاران متوفی نیز می توانند از شورای حل اختلاف تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت نمایند. نکته:
در ضمن اقدام یك نفر از افراد (وراث یا ذینفعان) مذكور برای امضاء و ارائه دادخواست گواهی انحصار وراثت کافی است.
بعد از ثبت درخواست، شورای حل اختلاف با بررسی اسناد و مدارک موجود در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار یا محلی با هزینه شخص متقاضی درخواست گواهی انحصار وراثت، آگهی می دهد، تا اگر شخصی معترض است؛ مراجعه نماید. پس از طی زمان یک ماه از تاریخ نشر آگهی در روزنامه اگر شخص معترضی وجود نداشته باشد، گواهی انحصار وراثت صادر می گردد.
مراحل صدورگواهی انحصار وراثت سال ۱۴۰۴
علاوه بر امکان ثبت درخواست از جانب متقاضی، بر اساس تصویب کمیسیون تلفیق برنامه هفتم، مقرر شده است که گواهی انحصار وراثت بدون حضور فیزیکی بستگان متوفی و بر اساس داده ها و اطلاعات موجود، بلافاصله بعد از فوت فرد به ذینفعان وی ارسال گردد. حداکثر زمان برای ثبت فوت شخص و ارسال گواهی انحصار وراثت به ذینفعان 20 روز خواهد بود.
مدارک لازم برای دریافت برگه انحصار وراثت
به منظور صدور گواهی انحصار وراثت، متقاضی می بایست مدارک و اسناد موردنیاز در این خصوص را تهیه نموده و به مراجع ذی صلاح تسلیم نماید.
این اسناد عبارتند از:
- گواهی فوت
- شناسنامه متوفی
- کارت ملی متوفی
- شناسنامه وراث
- کارت ملی وراث
- استشهادیه (تنظیم شده در دفترخانه اسناد رسمی به اضافه گواهی امضا توسط سردفتر) وصیت نامه (در صورت وجود).
ذکر این نکته در این میان، حائز اهمیت است که که تا قبل از سال 95، اخذ گواهی انحصار وراثت توسط وراث و ذی نفعان، منوط به ارائه اظهارنامه مالیات بر ارث نیز بود، که با توجه به تغییرات قانون مالیات های مستقیم در سال 1395، این اظهارنامه مالیاتی هم اکنون موردنیاز نمی باشند.
انواع گواهی انحصار وراثت: محدود و نامحدود
انحصار وراثت محدود و نامحدود چیست؟
گواهی انحصار وراثت محدود، زمانی صادر میشود که ارزش کل ماترک متوفی کمتر از ۵۰ میلیون تومان (رقم تعیین شده توسط وزارت دادگستری در سال جاری) باشد. در این شرایط، وراث میتوانند برای دریافت حقوق بازمانده مانند مستمری، تنها گواهی محدود را اخذ کنند و نیازی به گواهی نامحدود ندارند.
در مقابل، گواهی انحصار وراثت نامحدود زمانی لازم است که ارزش اموال متوفی بیش از سقف اعلامی باشد یا وراث قصد فروش، اجاره یا انتقال قانونی اموال را داشته باشند.
تفاوتهای انحصار وراثت محدود و نامحدود
- زمان صدور: گواهی محدود سریعتر صادر میشود (۷ تا ۱۰ روز کاری).
- مراحل اداری: در گواهی محدود نیازی به انتشار آگهی در روزنامه رسمی نیست، در حالی که برای نامحدود این مرحله الزامی است.
- کاربرد: گواهی محدود بیشتر برای دریافت مستمری یا حقوق بازنشستگی متوفی کاربرد دارد؛ اما برای انتقال قانونی اموال، گواهی نامحدود الزامی است.
- هزینه: هزینه صدور محدود کمتر است، چون انتشار آگهی رسمی نیاز ندارد.
تبدیل انحصار وراثت محدود به نامحدود
از نظر قانونی، امکان تبدیل گواهی انحصار وراثت محدود به نامحدود وجود دارد. برای این کار نیازی به ثبت دادخواست جدید نیست، بلکه وراث باید از طریق همان شعبه صادرکننده یا دفاتر خدمات الکترونیک قضایی اقدام کنند. پس از انتشار آگهی رسمی و گذشت مهلت یکماهه، گواهی محدود به نامحدود تبدیل خواهد شد.
مزایای انحصار وراثت محدود
زمان کوتاهتر برای صدور (۷ تا ۱۰ روز کاری)
هزینه کمتر به دلیل حذف هزینه انتشار آگهی
مناسب برای مواردی، چون دریافت مستمری یا حقوق بازمانده
با وجود این مزایا، باید توجه داشت که گواهی محدود برای فروش یا انتقال اموال کافی نیست.
فرم درخواست تماس
انواع گواهی انحصار وراثت: محدود و نامحدود
طبق برنامه هفتم توسعه مصوب تیرماه ۱۴۰۳، تغییرات مهمی در روند صدور گواهی انحصار وراثت ایجاد شده است. بر اساس بند «ث» ماده ۱۱۳، از ابتدای سال دوم اجرای این قانون، ثبت احوال موظف است ظرف ۲۰ روز پس از ثبت فوت، گواهی انحصار وراثت را بدون نیاز به درخواست وراث صادرکند.
از سال ۱۴۰۴، سازمان ثبت احوال موظف است پس از ثبت واقعه فوت، گواهی انحصار وراثت را بهصورت خودکار و بدون نیاز به درخواست وراث صادر کند.
این گواهی ظرف ۲۰ روز پس از ثبت فوت آماده و به وراث ابلاغ خواهد شد.
امکان اعتراض به گواهی
در صورتی که وراث یا افراد ذینفع به گواهی صادر شده اعتراض داشته باشند، میتوانند ظرف ۱۰ روز پس از ابلاغ، درخواست بررسی مجدد را در هیأت حل اختلاف ثبت احوال ثبت کنند.
به موجب این مصوبه، مسئولیت صدور گواهی انحصار وراثت از زمان اجرای این مقرره به بعد، بر عهده سازمان ثبت احوال کشور است.
سامانه دریافت گواهی انحصاروراثت
به همین منظور، سامانهای با عنوان «سامانه ابلاغ و دریافت گواهی الکترونیک انحصار وراثت» و نشانی اینترنتی: https://verasat.ncr.ir/ راهاندازی شده تا این گواهی با سهولت بیشتری صادر و ابلاغ شود. به گفته رئیس سازمان ثبت احوال کشور، از مرداد ماه ۱۴۰۴ به بعد، صدور گواهی انحصار وراثت بهصورت الکترونیکی، غیر حضوری و بدون نیاز به درخواست وراث در محاکم قضایی خواهد بود.
این بدان معناست که پس از ثبت گواهی فوت در سامانه ثبت احوال، روند صدور گواهی انحصار وراثت به صورت خودکار آغاز و ظرف مدت ۲۰ روز انجام میشود. نتیجه این روند از طریق سامانه جدید وراثت ثبت احوال یا در درگاه دولت الکترونیک به وراث و ذینفعان اعلام خواهد شد.
نکته مهم برای کسانی که قبل ازمرداد۱۴۰۴ فوت کرده اند:
پیش از این تاریخ فردی فوت کرده و وراث از طریق دادگاه صلح اقدام به انحصار وراثت کردهاند، پرونده آنها از طریق همان نهاد پیگیری و نتیجه به آنها اعلام میشود.
اگر فرد پیش از این تاریخ فوت کرده اما هنوز وراث اقدامی برای انحصار وراثت انجام ندادهاند، آییننامه جدید شامل حال آنها میشود و باید از سامانه وراثت ثبت احوال درخواست خود را ثبت کنند.
گروه دوم برای دریافت گواهی الکترونیکی انحصار وراثت، باید اقداماتی را انجام دهند. برای انجام این کار ابتدا هویت خود شما بررسی و سنجیده میشود و مراحل کار به این شکل است:
نحوه دریافت گواهی الکترونیکی انحصار وراثت(سهیم)
برای دریافت گواهی الکترونیکی انحصار وراثت باید وارد سامانه هویت یکتای ملی ایرانیان (سهیم) به نشانی اینترنتی: https://sahim.sabteahval.ir شوید.
در سامانه سهیم، میتوانید گزینه «ورود به سامانه هدا (هویت دیجیتال ایرانیان)» یا «ورود با پنجره ملی خدمات دولت هوشمند» را انتخاب کنید.
پس از ورود به هر کدام از این سامانهها، گزینه «درخواست گواهی انحصار وراثت» را انتخاب کنید.
در بخش بعدی، فرم ثبت درخواست صدور گواهی انحصار وراثت را مشاهده خواهید کرد. در این قسمت، باید مشخصات خود (شامل شماره ملی، نام و نام خانوادگی و نسبت خود با متوفی) همراه با مشخصات متوفی شامل شماره ملی و تاریخ تولد وی را ثبت کنید.
پس از استعلام اطلاعات هویتی متوفی به صورت الکترونیکی و انتخاب گزینه «ثبت درخواست»، درخواست شما برای صدور گواهی انحصار وراثت ثبت خواهد شد.
