به عنوان وکیل، بارها دیدهام که پروژه خرید مسکن یا سرمایهگذاری یک فرد، در مرحله پایانی و درست زمانی که فکر میکند همه چیز تمام شده است، به بنبست میخورد. این بنبست معمولاً یک نام دارد: «سند ملک، در رهن بانک است». خریدار پول خود را پرداخته، فروشنده تعهد آزادسازی سند را داده، اما زمانی که قرار است سند رسمی انتقال یابد، تازه مشخص میشود که بانک به دلیل وجود وام معوق، سند را آزاد نمیکند. در این شرایط، آیا خریدار باید از کل معامله صرفنظر کند؟ آیا فروشنده میتواند به سادگی از زیر تعهد خود شانه خالی کند؟ پاسخ حقوقی روشن است: خیر. راه حل قانونی این معضل، طرح «دعوای الزام به فک رهن» است. این دعوا ابزار قدرتمندی است که با استفاده از آن میتوان طرف متخلف را وادار به ایفای تعهد خود و آزادسازی مال از قید وثیقه بانکی کرد.
تعریف دعوای الزام به فک رهن به زبان ساده
به زبان ساده، «فک رهن» به معنای آزادسازی مالی است که به عنوان وثیقه یک وام یا دین، در گرو بانک یا شخص دیگری (مرتهن) قرار گرفته است. قانون گذار برای تضمین حقوق طلبکار (مثلاً بانک)، این امکان را ایجاد کرده که بدهکار (راهن) مالی را به عنوان تضمین نزد او بگذارد. حال اگر بدهکار دین خود را بپردازد، این حق طلبکار نیز ساقط میشود و او موظف است مال را آزاد کند.
دعوای الزام به فک رهن دقیقاً چه زمانی مطرح میشود؟
زمانی که با وجود سقوط دین (پرداخت بدهی) یا وجود یک تعهد قراردادی، مرتهن یا شخص متعهد، از آزاد کردن مال (عین مرهونه) خودداری میکند
هدف ازدعوی الزام به فک رهن چیست؟
دریافت حکم دادگاه برای اجبار خوانده به انجام این تکلیف قانونی یا قراردادی و آزادکردن مال موردرهن است.
بیشترین کاربرد دعوی الزام به فک رهن با مثال
رابطه خریدار و فروشنده ملک رهنی متداولترین کاربرد این دعواست. وقتی فروشندهای که ملکش در رهن بانک است، آن را میفروشد و تعهد میدهد که تا تاریخ معینی بدهی بانک را تسویه و سند را آزاد کند، اما به تعهد خود عمل نمیکند، خریدار میتواند وی را به دلیل تخلف از تعهد قراردادی، با این دعوا به دادگاه بکشاند.
دعوی الزام به فک رهن در قراردادهای مشارکت درساخت چه زمانی مطرح میشود؟
در قراردادهای مشارکت در ساخت ،گاه سازنده، زمین مالک را برای دریافت وام ساخت، در رهن بانک میگذارد. اگر پس از اتمام پروژه، سازنده از آزادسازی سند امتناع کند، مالک (یا مالکین) میتوانند برای تنظیم سند نهایی، طرح دعوای الزام به فک رهن علیه سازنده را در دستور کار قرار دهند.
یک مثال کاربردی و ملموس از عوی الزام به فک رهن در قراردادهای مشارکت درساخت
فرض کنید آقای احمدی آپارتمانی را از خانم بابایی خریداری میکند. در مبایعهنامه قید میشود که خانم بابایی متعهد میشود ظرف ۳ ماه باقیمانده وام خود را به بانک پرداخت و سند را آزاد کند تا انتقال رسمی انجام شود. آقای احمدی کل مبلغ خرید را میپردازد. اما پس از ۴ ماه، نه تنها سند آزاد نشده، بلکه مشخص میشود خانم بابایی پول وام را نیز خرج کرده و بانک در حال پیگیری قانونی بدهی است. راه حل: در اینجا، آقای احمدی (خریدار) به دلیل تخلف فروشنده از تعهد صریح قراردادی، میتواند دادخواست الزام به فک رهن علیه خانم بابایی تنظیم و به دادگاه تقدیم کند. خواسته او این خواهد بود که دادگاه، خوانده (خانم بابایی) را ملزم کند تا بدهی بانک را پرداخت و سند ملک را از رهن آزاد نماید تا مقدمات انتقال فراهم شود.
نکته:
در این دعوا، معمولاً نیازی به طرح دعوا علیه بانک (مرتهن) نیست، زیرا تعهد متعهد (فروشنده) است، نه بانک.
طرفین دعوی الزام به فک رهن چه کسانی هستند؟
۱. خواهان میتواننداشخاص زیرباشند:
۱-راهن اصلی: شخصی که مال خود را به رهن گذاشته است. ۲- قائممقام قانونی راهن: مانند وارث، خریدار مال مرهون ۳-شخص ثالث: در مواردی که رهن برای تضمین تعهد شخص ثالث بوده است. ۴_ ضامن: در صورت پرداخت دین توسط ضامن.
۲. خوانده دعوی الزام به فک رهن چه کسی است؟
۱- شخصی که مال در گرو طلب اوست که میتواند : · شخص حقیقی: طلبکار خصوصی یا · شخص حقوقی: بانکها، مؤسسات اعتباری باشد. ۲- قائممقام قانونی مرتهن: وراث، منتقلالیه طلب ۳. اشخاص ثالث ذینفع ۴_ تصرفکننده فعلی: اگر مال در تصرف دیگری باشد. ۵_طلبکاران دیگر: در صورت تعدد طلبکاران کدام دادگاه به این دعوی رسیدگی میکند؟ دادگاه محل وقوع ملک به این دعوی رسیدگی میکند.
۳. اشخاص ثالث ذینفع
۴_ تصرفکننده فعلی: اگر مال در تصرف دیگری باشد. ۵_طلبکاران دیگر: در صورت تعدد طلبکاران
کدام دادگاه به این دعوی رسیدگی میکند؟
دادگاه محل وقوع ملک به این دعوی رسیدگی میکند.
فرم درخواست تماس
مراحل اجرای حکم الزام به فک رهن
مرحله ۱: قطعیت حکم
· شرط اولیه اجرا: حکم باید قطعی شده باشد. · طریق قطعیت: · گذشت مهلت تجدیدنظرخواهی (۲۰ روز از تاریخ ابلاغ) · صدور رأی قطعی در مرحله تجدیدنظر · قطعی بودن طبق قانون (در موارد خاص)
مرحله ۲: درخواست اجرای حکم توسط متقاضی:
خواهان پیروز در دعوا (راهن یا قائممقام او)ویا مرجع درخواست یعنی دادگاه صادرکننده رأی باشد.
مدارک مورد نیازبرای دعوی الزام به فک رهن درمرحله اجرای حکم چه مدارکی هستند؟
۱. درخواست کتبی اجرای حکم ۲. رونوشت حکم قطعی ۳. برگ اجراییه ۴. شناسنامه و کارت ملی درخواستکننده ۵. در صورت وکالت، وکالتنامه رسمی
مرحله ۳: صدور دستور اجرا توسط دادگاه
· دادگاه پس از بررسی، دستور اجرا را به واحد اجرای احکام ابلاغ میکند. · مهلت اجرا: معمولاً ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ به مرتهن
مرحله ۴: ابلاغ اجراییه
· به خوانده (مرتهن) ابلاغ میشود. · محتوای ابلاغیه: · مشخصات حکم · دستور اجرا · مهلت اجرا · عواقب عدم اجرا
شیوههای اجرای حکم بر اساس نوع مال
الف) اجرای حکم نسبت به اموال غیرمنقول املاک و مستغلات
۱. در صورت ثبت رهن در دفترخانه
· مرحله ۱: ارسال رونوشت حکم به اداره ثبت اسناد و املاک محل · مرحله ۲: درخواست فک ثبت رهن از اداره ثبت · مرحله ۳: اداره ثبت پس از تطبیق با مدارک: · فک رهن را در دفتر املاک ثبت میکند · حاشیهنویسی روی سند مالکیت انجام میدهد · سند آزاد به مالک تحویل میدهد
۲. در صورت عدم ثبت رهن ·
.مرحله ۱: ابلاغ به مرتهن برای تحویل سند مالکیت · مرحله ۲: در صورت امتناع، مامور اجرا با همراهی نیروی انتظامی اقدام میکند · مرحله ۳: تحویل سند به راهن با صورتجلسه رسمی
ب) اجرای حکم نسبت به اموال منقول که در صورت امتناع ازاجرای حکم مراحل زیر انجام میشود.
۱. اخطار رسمی · اخطار کتبی با ذکر عواقب قانونی عدم اجرا ۲. جلب مرتهن · با دستور دادگاه، مرتهن جلب میشود · تا زمان اجرای حکم ممکن است در بازداشت بماند ۳. تخلیه قهری ۴. توقیف اموال مرتهن · به میزان ارزش مالی که به رهن گذاشته شده از اموال مرتهن توقیف میشود.
نکات مهم در دعوی الزام به فک رهن
۱-خواسته های الزام به فک رهن.الزام به تنظیم سند.اخذپایان کار.اخذصورت مجلس تفکیکی همه دارای منشاواحدومقدمات ثبت سن رسمی هستندمیتوان دریک دادخواست آنهارا مطرح کرد. نکته مهم: ۲-اگرشخصی قبل ازطرح دعوی فک رهن بدهی متعهدبه مرتهن رابدون اذن اوبدهد .امکان مراجعه به مدیون و دریافت مبلغ پرداختی راندارد. ۳-درخواست الزام به فک رهن نسبت به ملکی که دربازداشت است بلامانع میباشد. ۴-طلبکارنمیتواندخانه و اسباب ضروری(مستثنیات دین )بدهکاررا بابت دین خودتوقیف کند. و اگراین کارراکندبااعتراض بدهکار آن خانه ووسایل ازتوقیف خارج میشوند.
۵-اما اگرخود آن بدهکار خانه ووسایل را دررهن طلبکارقراردهد طلبکارمیتواند تقاضای فروش کند.وازمحل فروش استیفای طلب نماید. چون با اراده خود بدهکاردرقراردادرهن انجام شده است. ۶-رهن عقدعینی است یعنی مال مرهونه حتما وحتمابایدبه مرتهن تسلیم شده باشد تاعقدکامل باشد . ۷-نکته مهم:استمرارقبض لازم نیست. ۸-اگرمال مرتهن دریدراهن باقی مانده باشد و مرتهن آن رابرنگردانده باشد .ید مرتهن نسبت به مال امانی است . ۹-اگرقبل از قبض یاتسلیم مال راهن یامرتهن فوت کنند یا مجنون شود عقد رهن منعقدنمیشود. ۱۰-اگر بعدازقبض یاتسلیم مال راهن یامرتهن فوت کنند عقد به قوت خودباقی است. رهن برای تعهدات مالی است و برای امورغیرمالی مثل حضانت و ولایت قهری و…نمیتوان عقدرهن منعقدکرد. ۱۱-موضوع دینی که میخواهیم برای آن رهن بگذاریم حتمالازم نیست پول باشد و برای طلب های دیگرمثل سکه وبرنج و…میتوان رهن داد. ۱۲-برای بدهی موجودی که برای پرداخت آن مهلت قرارداده شده میتوان رهن داد. ۱۳-سهام تمامی شرکتها عین معین است ومیتوان آنهارابه رهن سپرد.